Είσοδος

Ποιoς είναι online

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 60 επισκέπτες και κανένα μέλος

Πού βρίσκεσαι:

Μια ξεχωριστή συζήτηση στην ολλανδική τηλεόραση

Έχουν δικαίωμα να αποκτήσουν παιδιά οι άνθρωποι με νοητική ανεπάρκεια;

Στις 27 Μαρτίου 2010 έγινε μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση σε ένα από τα κανάλια της Ολλανδικής κρατικής[*] τηλεόρασης με θέμα το δικαίωμα των ανθρώπων με νοητική ανεπάρκεια να αποκτήσουν παιδιά. Η συζήτηση έγινε στο πλαίσιο της εκπομπής «Γύρω στις 10», η οποία παίζεται σε ώρα υψηλής ακροαματικότητας (δέκα το βράδυ), μια φορά την εβδομάδα και ασχολείται με σημαντικά κοινωνικά θέματα.

Καλεσμένοι στη συγκεκριμένη εκπομπή ήταν άνθρωποι που ο καθένας με κάποιον τρόπο είχε προσωπικά ή επαγγελματικά σχέση με το θέμα:

  • ο πρόεδρος του συλλόγου των ανθρώπων με νοητική ανεπάρκεια, παντρεμένος και πατέρας δυο παιδιών,
  • μια νέα γυναίκα που μεγάλωσε με γονείς με ελαφριά νοητική ανεπάρκεια,
  • ένας νέος άντρας που μέχρι τα τέσσερα έζησε με τους γονείς του (που είχαν ελαφριά νοητική ανεπάρκεια) και στη συνέχεια σε ορφανοτροφεία και ανάδοχες οικογένειες,
  • μια ανάδοχη μητέρα δυο παιδιών από γονείς με ελαφριά νοητική ανεπάρκεια,
  • διάφοροι εργαζόμενοι στον ευρύτερο χώρο της υποστήριξης ανθρώπων με νοητική ανεπάρκεια,
  • και μια βουλευτής με γνώσεις πάνω στη σχετική νομοθεσία.

Όπως οι άνθρωποι με «νοητική επάρκεια» έτσι και οι άνθρωποι με νοητική ανεπάρκεια μπορεί να φτάσουν κάποια στιγμή να έχουν την επιθυμία να αποκτήσουν οικογένεια με ένα ή περισσότερα παιδιά. Στην Ολλανδία, όπως ανέφερε στην εκπομπή μια εξειδικευμένη παιδαγωγός, στα δύο τρίτα αυτών των οικογενειών δημιουργούνται σοβαρά προβλήματα στα παιδιά με αποτέλεσμα το κράτος να τα θέτει εκτός της οικογένειας. Μήπως θα πρέπει να δοθεί υποχρεωτική αντισύλληψη στα άτομα με ελαφριά νοητική ανεπάρκεια που κάνουν οικογένεια; Από την άλλη όμως γιατί να έχει ένας πολίτης περισσότερα δικαιώματα από κάποιον άλλον στο να αποκτήσει παιδί;

Ο William Westveer, πρόεδρος του συλλόγου των ανθρώπων με νοητική ανεπάρκεια υποστήριξε ότι αν υπάρχει το κατάλληλο υποστηρικτικό πλαίσιο, όπως στην δικιά του περίπτωση, τότε η οικογένεια μπορεί να λειτουργήσει καλά. Η Nicole Barnhard μεγαλωμένη από γονείς με ελαφριά νοητική ανεπάρκεια πιστεύει πως έτσι και αλλιώς τα παιδιά τέτοιων γονιών έχουν υποστεί τραυματικές εμπειρίες. «Για κάποια πράγματα χρειάζεσαι τους γονείς σου και δεν σου φτάνει ο επαγγελματίας που θα σε υποστηρίξει» και σημείωσε χαρακτηριστικά: «Όταν πήρα το πτυχίο μου και είπα στον πατέρα μου για την μέρα και ώρα της ορκωμοσίας μου, μου απάντησε πως δεν θα μπορέσει να έρθει γιατί είχε κανονίσει με την παρέα του να πάει για bowling». Παρ’ όλα αυτά δεν υποστηρίζει την υποχρεωτική αντισύλληψη στα άτομα αυτά, «τότε να το εφαρμόσουμε και σε ναρκομανείς και σ’ άλλους ανθρώπους».

Κάποια ειδικός, επαγγελματίας σ’ αυτό το χώρο, υποστήριξε ότι ίσως μια πολιτική αποθάρρυνσης θα ήταν μια ιδέα για να μην κάνουν παιδιά εκείνα τα άτομα με νοητική ανεπάρκεια που δεν μπορούν να λειτουργήσουν αποτελεσματικά ως γονείς. Ο Sebastiaan Meerveld, μεγαλωμένος σε ορφανοτροφεία και ανάδοχες οικογένειες καθώς οι γονείς του αδυνατούσαν να τον μεγαλώσουν (διατηρεί όμως όλα αυτά τα χρόνια επαφή με τους γονείς του), πρότεινε να βοηθιούνται τα άτομα με ήπια ανεπάρκεια να κατανοήσουν από πριν καλύτερα τι σημαίνει να έχεις παιδί, καθώς τα άτομα αυτά δυσκολεύονται να προβλέψουν όλες τις πλευρές του να είσαι γονιός. Ο William Westveer έδωσε το παράδειγμα της αδελφής του που έχει σύνδρομο Down. Όταν αυτή εξέφρασε την επιθυμία για παιδί, την κάλεσε για δυο εβδομάδες στο σπίτι του για να φροντίσει τον μικρότερό του γιο που τότε ήταν μωρό. Την δεύτερη μέρα το μωρό πεινούσε την νύχτα αλλά η αδερφή του William βαριόταν να σηκωθεί να το ταΐσει. Η ίδια τότε κατέληξε πως δεν ήταν έτοιμη για παιδί.

Στο πλαίσιο της προετοιμασίας της εκπομπής είχε δοθεί ένα ερωτηματολόγιο σε 1500 εργαζόμενους (κοινωνικούς λειτουργούς, παιδαγωγούς, κλπ.) στο χώρο της υποστήριξης γονέων με ελαφριά νοητική ανεπάρκεια. Στην ερώτηση εάν πιστεύουν ότι οι μελλοντικοί γονείς με ελαφριά νοητική ανεπάρκεια πρέπει να αποθαρρύνονται να κάνουν παιδιά, το 66% των ερωτηθέντων απάντησε θετικά. Στην ερώτηση αν οι γονείς που έχουν αποδείξει ήδη πως δεν μπορούν να μεγαλώσουν ένα παιδί πρέπει να αποθαρρύνονται ισχυρά να κάνουν άλλο παιδί, το 96% των ερωτηθέντων απάντησε επίσης θετικά. Το 62% πιστεύει πως η αντισύλληψη θα έπρεπε να είναι υποχρεωτική σ’ αυτούς τους πολίτες. Στο ίδιο μήκος κύματος και η διαπίστωση του William Westveer, ο οποίος ανέφερε κάποια στιγμή στην εκπομπή πως πολλές φορές οι άνθρωποι, που υποστηρίζουν τις οικογένειες με γονείς με νοητική ανεπάρκεια, είναι αρνητικά προκατειλημμένοι και γι’ αυτό οι οικογένειες αυτές δεν βοηθιούνται αρκετά.

Η συζήτηση αυτή ήταν μια χωρίς εντάσεις συζήτηση, με σεβασμό στη διαφορετική άποψη. Χαρακτηριστική στιγμή της συζήτησης ήταν, όταν μιλούσε η εξειδικευμένη παιδαγωγός «επιστημονικά» με μεταφορές και συμβολισμούς, και την διέκοψε μια εργαζόμενη στο χώρο αυτό για να της πει ότι «δυστυχώς έτσι πως μιλάει, ο κύριος Westveer δεν την καταλαβαίνει». Η παρατήρηση έγινε σεβαστή και η συζήτηση προχώρησε κανονικά.

Αξιοσημείωτο είναι βέβαια το γεγονός ότι τα άτομα με νοητική ανεπάρκεια έχουν αυτο-οργανωθεί στην Ολλανδία, εκπροσωπούνται άμεσα και αντιπροσωπεύονται σε μια συζήτηση που τους αφορά. Αυτό υποθέτω πως μόνο θετικά μπορεί να επηρεάζει το δύσκολο εγχείρημα της διαχείρισης του κοινωνικού στίγματος, την εικόνα που έχουν για τον εαυτό τους, την εικόνα που έχουν γι’ αυτούς οι «νοητικά επαρκείς». Για την Ελλάδα, βέβαια, δεν συζητάμε: κάτι τέτοιο φαίνεται να είναι μια πολύ μακρινή προοπτική για τη χώρα μας. Εδώ δεν έχουμε ακόμα «αγγίξει» άλλα θέματα όπως αυτά της αυτόνομης διαβίωσης και της εργασίας που είναι σημαντικές προϋποθέσεις για να αποκτήσει κανείς οικογένεια.

Η συζήτηση γενικότερα έθεσε ένα σοβαρό θέμα. Έχουν οι πολίτες με ελαφριά νοητική ανεπάρκεια το δικαίωμα να μεγαλώσουν παιδιά; Πότε τίθεται το δίλημμα; Ποιο είναι το διακύβευμα; Πώς ισορροπούν τα δικαιώματά τους ως πολιτών, με τις υποχρεώσεις τους ως γονιών; Το ερώτημα τίθεται με τον ίδιο τρόπο σε κάθε περίπτωση πολίτη με νοητική ανεπάρκεια; Αν έχουν δικαίωμα, πώς πρέπει να υποστηρίζονται; Αν όχι, υπάρχει τρόπος να αποφεύγονται τέτοιες εγκυμοσύνες; Πώς τίθεται σ’ αυτή την περίπτωση το πρόβλημα της κοινωνικής ηθικής; Το σίγουρο είναι πως απαιτείται μια πολύ καλή ενημέρωση στα άτομα με ελαφριά νοητική ανεπάρκεια γύρω από το θέμα του τι σημαίνει να γίνει κανείς γονιός. Αυτή όμως προϋποθέτει (όπως και η υποστήριξη των γονιών με ελαφριά νοητική ανεπάρκεια και των παιδιών τους) την πολύ καλή συνεργασία μεταξύ ειδικών και οικογενειών. Όπως είπε ο William Westveer: «Να στέκονται οι ειδικοί δίπλα μας και όχι πάνω μας».

Femke Vermeulen


[*] Στην Ολλανδία, στα 3 κρατικά κανάλια (υπάρχουν και ιδιωτικά) εκπέμπουν διάφορες «οργανώσεις», οι οποίες είναι συνδρομητές, πληρώνουν ένα μικρό ποσό κάθε χρόνο και ανάλογα με το πόσους συνδρομητές έχει η κάθε μια τις αντιστοιχούν ώρες προβολής. Η ευθύνη των εκπομπών είναι των «οργανώσεων» αλλά υπάγονται στους κανόνες και στον έλεγχο της κρατικής τηλεόρασης. Η συγκεκριμένη εκπομπή ήταν στο  NCRV,  Ολλανδική Χριστιανική Ραδιοφωνική Ένωση (πρωτοξεκίνησε από το ραδιόφωνο όταν δεν υπήρχε ακόμα τηλεόραση).