Είσοδος

Ποιoς είναι online

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 41 επισκέπτες και κανένα μέλος

Πού βρίσκεσαι:

Μια άνοιξη που δεν έγινε καλοκαίρι (τ. 2ο)

Η ιστορία του Σπύρου,[1] ενός παιδιού με διάγνωση «αυτισμός», και δύο δασκάλων∙ η μια δούλεψε με το Σπύρο∙ η άλλη δούλεψε με τον «αυτισμό»∙ από το κλείσιμο στη χαρά της σχέσης, στις γέφυρες με τους άλλους, στο άνοιγμα στον κόσμο∙ και μετά η αντίστροφη πορεία μέχρι την πλήρη απόσυρση. Μια άνοιξη που δεν έφτασε ποτέ να γίνει καλοκαίρι ή ένα απατηλό είδωλό της;

Ο Σπύρος ζει σ’ ένα ορεινό νησιώτικο χωριό. Δεν ξέρω αν αυτό έχει κάποια σημασία. Σίγουρα, όμως, μας βοηθά να φτιάξουμε εικόνες. Τις χρειαζόμαστε, για να κατασκευάσει ο καθένας την πραγματικότητα που του ταιριάζει. Να μην μείνουμε σε αφηρημένα και θολά σχήματα. Ο Σπύρος είναι μια πραγματική φιγούρα. Όλα όσα έζησε, όλα όσα έγιναν ήταν πραγματικά. Η χαρά, η ελπίδα, η προσμονή, η απόσυρση, όλα ήταν πραγματικά. Γι’ αυτό σας τα διηγούμαστε.

Ο Σπύρος στο ξεκίνημα

Ο Σπύρος, λοιπόν, είναι ένα παιδί εξήμισι χρονών κοινωνικά απομονωμένο.

Έχει επαφή και σχέση μόνο με τη μητέρα και τον αδερφό του.

Η συμπεριφορά του δεν είναι οριοθετημένη και όποτε προσπαθεί η μητέρα του να του βάλει όρια, ο Σπύρος αντιδρά με φωνές, πετάει πράγματα, γίνεται εκρηκτικός. Και τότε γίνεται το δικό του.

Πηγαίνει πού και πού βόλτα με τη μητέρα του να δουν τις πάπιες και να πετάξει πέτρες στο ρυάκι. Πηγαίνει για ψώνια με τη μητέρα του στο σούπερ μάρκετ για να αγοράσει τα πράγματα που του αρέσουν. Ταξιδεύει κατά διαστήματα στην Αθήνα για κάποιες συνεδρίες με παιδοψυχολόγο. Όλες τις υπόλοιπες ώρες της ζωής του βρίσκεται κλεισμένος μέσα στο σπίτι παρακολουθώντας κινούμενα σχέδια σε dvd. Είναι η αγαπημένη του ασχολία!

 

Ο Σπύρος και η πρώτη δασκάλα

Η Έλλη είναι μια καινούρια δασκάλα με μικρή διδακτική εμπειρία. Λίγα πράγματα πρόλαβε να μάθει μέχρι τώρα από τις σπουδές της στο πανεπιστήμιο και στην εθελοντική εργασία της σε σχολεία ειδικής εκπαίδευσης. Όμως, ένα απ’ αυτά που είχε δοκιμάσει και ένιωθε ότι μπορούσε να «πατά» με ασφάλεια ήταν η παιδαγωγική σημασία της σχέσης δασκάλου και μαθητή∙ ιδιαίτερα η σημασία του σεβασμού και του συνυπολογισμού της επιθυμίας του μαθητή, και πολύ περισσότερο με τους μαθητές που εμφάνιζαν προβλήματα επικοινωνίας.

Με την άφιξή της στο σχολείο, ο Σπύρος έρχεται για πρώτη φορά στο νηπιαγωγείο για τρεις μέρες και μετά αρνείται να έρθει. Αρχίζει να πηγαίνει η ίδια στο σπίτι του για δύο ώρες κάθε μέρα. Μοναδικό της μέλημα είναι να δημιουργήσει σχέση μαζί του, μία σχέση εμπιστοσύνης ώστε να μπορεί να νιώθει ασφαλής.

Βρίσκεται λοιπόν μαζί του στο δωμάτιό του και τον συνοδεύει στην αγαπημένη του ασχολία. Αρχίζουν να παρακολουθούν μαζί κινούμενα σχέδια. Καθρεφτίζει τις κινήσεις και το συναίσθημά του. Άλλοτε γελούν, άλλοτε χορεύουν, άλλοτε τραγουδάνε και άλλοτε παρακολουθούν dvd καθισμένοι στο κρεβάτι. Ο Σπύρος είναι χαρούμενος κάθε φορά που βρίσκονται. Η σχέση έχει αρχίσει να χτίζεται.

Γύρω στα μέσα της χρονιάς και αφού έχουν περάσει τρεις μήνες με αρκετή σωματική επαφή και παιχνίδι, αρχίζουν να παίζουν και το παιχνίδι των σχέσεων. Η Έλλη αρχίζει να διευρύνει τις δραστηριότητες, να βάζει όρια, να ζητά να διαθέσουν χρόνο και σε άλλη δραστηριότητα πέρα από τα κινούμενα σχέδια. Τότε ο Σπύρος αντιδράει βίαια πετώντας και καταστρέφοντας διάφορα αντικείμενα του δωματίου του. Η Έλλη επιμένει σταθερά και με συνέπεια στο αίτημά της. Οι εκρήξεις και η εικόνα της καταστροφής διαρκούν μια βδομάδα.

Ο Σπύρος αρχίζει να δέχεται και άλλη δραστηριότητα πέρα από τα παιδικά dvd. Τον πρώτο καιρό, οι δραστηριότητες διαρκούν μονάχα λίγα λεπτά στην αρχή της συνάντησης, μέχρι που σταδιακά και μέχρι το τέλος της χρονιάς, φτάνουν να καταλαμβάνουν τον περισσότερο χρόνο. Μετά από ένα τέτοιο παιχνίδι ορίων και ανταλλαγής επιθυμιών, ο Σπύρος φτάνει να πηγαίνει στο σχολείο τις δύο τελευταίες βδομάδες της σχολικής χρονιάς.

Την επόμενη χρονιά ο Σπύρος πηγαίνει κανονικά στο σχολείο. Είναι ο ένας από τους τέσσερις μαθητές του νηπιαγωγείου. Στην αρχή πηγαίνει για τρεις ώρες την ημέρα στο τμήμα ένταξης σε ατομικό πρόγραμμα με την Έλλη και σταδιακά οι ώρες αυξάνονται. Αρχίζει να παρακολουθεί δύο ώρες στο τμήμα ένταξης και δύο στο νηπιαγωγείο με τη νηπιαγωγό και πάντα με την Έλλη δίπλα του.

Αρχίζει να συμμετέχει πλήρως στο πρόγραμμα του νηπιαγωγείου, όπως και σε κάθε άλλη σχολική εκδήλωση (γιορτές, εκδρομές). Αρχίζει να παίζει με τους συμμαθητές του σε οργανωμένες δραστηριότητες. Σε ανυποψίαστο χρόνο εκφράζει τα συναισθήματά του προς δύο συμμαθήτριες, οι οποίες έχουν επαφή μαζί του, χαϊδεύοντας και μυρίζοντάς τους τα μαλλιά. “Σώπα, σώπα. Μην κλαις” συνηθίζει να λέει κάθε φορά που κάποιο από τα κορίτσια κλαίει, αγκαλιάζοντάς το, κοιτώντας το στα μάτια και σκουπίζοντας τα δάκρυά του.

Για την Έλλη είναι ξεκάθαρο πως ο Σπύρος αρχίζει να ρίχνει γέφυρες επικοινωνίας με τους συμμαθητές του, καθώς νιώθει ασφάλεια και εμπιστοσύνη μέσα στη σχέση που έχει αναπτύξει μαζί της, όπως και με τη νηπιαγωγό.

Την τρίτη χρονιά το ίδιο σκηνικό, αυτή τη φορά στην Α΄ Δημοτικού. Ο Σπύρος είναι χαρούμενος που πηγαίνει στην Α' τάξη, περιμένει τη στιγμή που θα κάνει μάθημα εκεί και αρχίζει να διεκδικεί περισσότερο χρόνο με τους συμμαθητές του. «Α' τάξη!» λέει με ενθουσιασμό το πρωί που φτιάχνουν μαζί με την Έλλη το πρόγραμμα της ημέρας. Η επιθυμία να είναι με τους συμμαθητές του φαίνεται ότι είναι κυρίαρχη. Όπως επίσης είναι ορατή και η εξέλιξη των μαθησιακών του δεξιοτήτων.

Την επόμενη χρονιά ο Σπύρος πηγαίνει στη Β' τάξη. Η επιθυμία του να βρίσκεται περισσότερο χρόνο εκεί παρά μόνος του στο τμήμα ένταξης δημιουργεί την ανάγκη να αυξηθούν οι ώρες παρακολούθησης στην Β' τάξη. Αρχίζει να παρακολουθεί και το μάθημα «Μελέτη περιβάλλοντος» χωρίς την παρουσία της Έλλης. Αναλαμβάνει η δασκάλα της τάξης και τον εμπλέκει  σε ομαδικές δραστηριότητες.

 

Ο Σπύρος είναι χαρούμενος, ο Σπύρος ανθίζει!

Και παράλληλα συνεχίζει να κατακτά ακόμα περισσότερες δεξιότητες στο μαθησιακό τομέα. Σταδιακά η Έλλη αρχίζει να διαθέτει περισσότερο χρόνο και ενέργεια στην ανάπτυξη μαθησιακών δεξιοτήτων όπως γραφή, ανάγνωση, αριθμητική. Η επαφή στο προσωπικό, συναισθηματικό και κοινωνικό επίπεδο μειώνεται. Τότε ο Σπύρος αρχίζει να δυσανασχετεί. Τι συμβαίνει; Τι άλλαξε; Η ίδια της διαπιστώνει πως η επαφή με το βλέμμα, η επαφή με το άγγιγμα, οι αγκαλιές, οι χαλαρές στιγμές έχουν μειωθεί, ενώ ταυτόχρονα έχουν αυξηθεί οι “υποχρεώσεις” του και οι προσδοκίες της στο μαθησιακό τομέα. Επικρατεί ανισορροπία. Νιώθει ότι αφήνει πίσω τις ανάγκες του παιδιού και βάζει μπροστά τα δικά της στερεότυπα. Στη σκέψη αυτή κοντοστέκεται. Λάθος! Αλλάζει πορεία. Σταματά να τον πιέζει ιδιαίτερα στα μαθησιακά και περνά περισσότερο χρόνο μαζί του κάνοντας πιο χαλαρές δραστηριότητες.

 

Ο Σπύρος και η δεύτερη δασκάλα

Η τέταρτη στη σειρά σχολική χρονιά παρέα με το Σπύρο τελειώνει και κάπου εδώ τελειώνει και η σχέση της Έλλης μαζί του. Ήρθε η ώρα της μετάθεσης. Αλλάζει σχολείο, αλλάζει τόπο.

Στη θέση της έρχεται η Δόμνα∙ νέα δασκάλα κι αυτή και με όρεξη για δουλειά. Είναι φρεσκο-σπουδαγμένη στην ειδική εκπαίδευση, με γνώσεις, σχέδια και προγράμματα στο κεφάλι της, ειδικά για τον αυτισμό. Να μάθουν τα παιδιά όσα περισσότερα γράμματα γίνεται για να ζήσουν όσο γίνεται πιο καλά.

Η Δόμνα στρώνεται στη δουλειά. Ο Σπύρος έχει ανάγκη από ένα καλά οργανωμένο πρόγραμμα στο τμήμα ένταξης. Να μάθει αυτό που μπορεί –όχι στο πρόγραμμα της τάξης του, που τώρα πια στην Γ' Δημοτικού είναι πολύ μακριά από τις δυνατότητές του.

Έτσι ο Σπύρος πηγαίνει στο σχολείο για δύο ώρες τη μέρα και παρακολουθεί αποκλειστικά μαθήματα στο τμήμα ένταξης με τη Δόμνα, είτε μόνος του είτε μαζί με ένα άλλο κορίτσι. Στην τάξη του πηγαίνει μονάχα ως επιβράβευση για κάποια πολύ σημαντική μαθησιακή του επιτυχία. Η καθημερινή επαφή και σχέση με τους συμμαθητές του διακόπτεται. Η σχέση του με τη Δόμνα σιγά – σιγά στεγνώνει. Είναι μία σχέση «θρανίου» και «πρέπει». Πάνω απ’ όλα το «πρόγραμμα». Αυτό διαρκεί για όλη τη χρονιά και την επόμενη. Ο Σπύρος δυσανασχετεί. Αντιδρά. Σταματά να δείχνει ενδιαφέρον και διάθεση για το σχολείο. Η μητέρα του λέει πως «το σχολείο για εκείνον κατέληξε να είναι απλώς μια ρουτίνα που την ακολουθεί μηχανιστικά».

Το τελειωτικό «χτύπημα» έρχεται όταν ο Σπύρος ζει μια τραυματική για εκείνον εμπειρία στο σχολείο. Εισπράττει βίαιη συμπεριφορά από εκπαιδευτικό ως απάντηση σε μια δική του έκρηξη θυμού. Τότε αρνείται πια να πάει στο σχολείο.

Για όλη την επόμενη σχολική χρονιά η Δόμνα πηγαίνει στο σπίτι για κάποιες ώρες. Να κάνει εκεί το «πρόγραμμα». Προσπαθεί να αλλάξει τη διάθεση του Σπύρου. Κουβαλά μαζί της παιχνίδια, παζλ και επιτραπέζια. Κανένα όφελος. Στα μέσα της χρονιάς ο Σπύρος αρχίζει να δυσανασχετεί με την παρουσία της.

Σταδιακά αρνείται να βγει από το σπίτι. Σταματά να πηγαίνει στη θάλασσα το καλοκαίρι για μπάνιο, κάτι που αγαπούσε ιδιαίτερα. Σταματά να πηγαίνει για ψώνια στο σούπερ μάρκετ ή σε άλλα μαγαζιά που επισκεπτόταν συχνά με τη μητέρα του. Η «ανθοφορία» της δικής του άνοιξης διακόπτεται απότομα, ο χρόνος παγώνει, το καλοκαίρι δεν έρχεται... Ο Σπύρος κλείνεται όσο ποτέ άλλοτε στα όρια του σπιτιού του, στις σχέσεις με τη μητέρα, τον αδερφό και τον πατέρα του. Το κεφάλαιο «σχολείο», όπου κάποτε πήγαινε, συναντούσε συμμαθητές και δασκάλους, έπαιζε και χαιρόταν μαζί τους, έχει πλέον κλείσει. Και φαίνεται ότι έχει κλείσει οριστικά.

 

Επιμύθιον

Η ιστορία δεν προσφέρεται για εύκολα συμπεράσματα. Τα ορατά της στοιχεία δεν είναι κατ’ ανάγκην η ασφαλής ερμηνεία της πορείας του Σπύρου. Η Έλλη και η Δόμνα δεν είναι ο Παράδεισος και η Κόλαση του σχολείου. Δεν ξέρουμε τι ακριβώς συνέβη στο Σπύρο και «άνθισε» στην επικοινωνία και στις σχέσεις του τα πρώτα χρόνια και έπειτα κλείστηκε στον εαυτό του. Ο ίδιος δε μας είπε τι ένιωθε, τι σκεπτόταν, τι ήθελε. Όλα είναι δικές μας ερμηνείες. Όσο προφανείς κι αν φαίνονται, ας κρατήσουμε μικρό καλάθι. Μπορεί η άνοιξη να ήταν ένα «απατηλό είδωλο» μιας πραγματικότητας που δεν μπορέσαμε να καταλάβουμε.

Αλλά ας μην πετάξουμε και τα «ορατά» σημάδια. Γιατί, να πάρει ευχή, να μην μπορεί να συνδυαστεί η Έλλη με τη Δόμνα; Γιατί, αφού βλέπουμε τα θετικά αποτελέσματα της προσωπικής σχέσης, του σεβασμού της επιθυμίας του παιδιού, της παιδαγωγικής του αντιμετώπισης ως «προσώπου» και όχι ως «αντικειμένου», γιατί να μη βασιστούμε σ’ αυτό, να μη στηρίξουμε το πρόγραμμα στο πρόσωπο Σπύρος;

Το ερώτημα δεν αφορά μόνο εμάς τους εκπαιδευτικούς. Αφορά πρώτα και κύρια το Σπύρο και την οικογένειά του. Γιατί μπορεί η ιστορία της σχέσης του Σπύρου με το σχολείο να τελειώνει κάπου εδώ αλλά η ιστορία του Σπύρου δεν ξέρουμε πώς θα τελειώσει. Ωστόσο, το μόνο σίγουρο είναι πως, στο όποιο τέλος της, θα έχουμε κι εμείς το μερτικό μας.

Βασιλική Ιωαννίδου


[1] Η ιστορία είναι απολύτως πραγματική. Το μόνο που αλλάξαμε είναι τα ονόματα των πρωταγωνιστών.