ένωση για τη συμβολή στην ποιότητα

ζωής των ανθρώπων με αναπηρία

Είσοδος

Ποιoς είναι online

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 30 επισκέπτες και κανένα μέλος

Ανοίγει ο ασκός του Αιόλου στο χώρο της ειδικής αγωγής (τ. 4ο)

Ανοίγει ο ασκός του Αιόλου στο χώρο της ειδικής αγωγής

Χρόνης Ευκαρπίδης, δάσκαλος ειδικής αγωγής

Σεισμό στο χώρο της ειδικής αγωγής και εκπαίδευσης προκάλεσε η εμφάνιση του νέου σχεδίου νόμου για την ειδική αγωγή και εκπαίδευση στα μέσα του Απρίλη. Το κράτος –που με τη δική του βούλα παράγει ειδικούς παιδαγωγούς μέσα από δύο διαφορετικές διαδρομές– παρεμβαίνει και διαγράφει τους μεν επισημοποιώντας τους δε. Και ξέσπασε ανοικτά ο πόλεμος! Ειδικοί παιδαγωγοί εναντίον ειδικών παιδαγωγών για το ποιος θα πάρει το χρίσμα του ειδικού παιδαγωγού! Το ζήσαμε κι αυτό. Ή μάλλον το ζούμε ακόμα. Δεν ξέρω αν αυτό συνέβη σ’ άλλη χώρα. Εμείς, όπως πάντα, πρωτοτυπούμε! Όσο κι αν προσπάθησαν οι αρμόδιοι του υπουργείου να πείσουν ότι έφτιαξαν ένα νόμο που απαντά σε όλα τα σημαντικά προβλήματα της ειδικής εκπαίδευσης, ο νόμος αυτός πιστεύω ότι θα μείνει στην ιστορία της Ειδικής Αγωγής ως  «διάτρητος ασκός του Αιόλου».

 Ας βάλουμε όμως τα πράγματα σε μια σειρά. Είναι συνηθισμένο στη χώρα μας να προσπαθούν οι αρμόδιοι του υπουργείου να δώσουν «λύση» στα χρόνια προβλήματα σε μια «μαγική» χρονική στιγμή που βέβαια τους συμφέρει και τους ευνοεί. Έτσι έγινε και με τον νόμο που ετοίμασαν και υποτίθεται ότι λύνει τα προβλήματα της ειδικής εκπαίδευσης. η «μαγική» αυτή χρονική στιγμή ήταν κατά τη διάρκεια των διακοπών του Πάσχα και μετά, όταν διανύαμε ως χώρα την προεκλογική περίοδο.

Στη δημόσια διαβούλευση που ακολούθησε μέσα σε ασφυκτικά χρονικά πλαίσια, καταγράφηκαν 4882 σχόλια για τα 34 άρθρα του νέου σχεδίου νόμου για την ειδική αγωγή. Τα 1659 αφορούσαν τα άρθρα 22, 21 και 20. Τα άρθρα δηλαδή που αναφέρονταν στους αναπληρωτές, στους διορισμούς και στις υπηρεσιακές μεταβολές των μονίμων εκπαιδευτικών ειδικής αγωγής και εκπαίδευσης. Με άλλα λόγια, το 34% περίπου των σχολίων αναφερόταν στους εργαζόμενους στην ΕΑΕ. Θέματα ουσίας, όπως για παράδειγμα: φοίτηση (άρθρο 6), σχολικές μονάδες (άρθρο 9), οργάνωση και στόχοι της ειδικής αγωγής (άρθρο 2) συγκέντρωσαν, όλα μαζί, περίπου  το 10% των σχολίων. Το άρθρο 28, μάλιστα, για τα επιδόματα, τις αμοιβές και τις μετακινήσεις έλαβε μόλις το 1,6% των σχολίων. Αυτό σημαίνει, έτσι για να αλλάξουμε λίγο το κλίμα, ή ότι οι εκπαιδευτικοί αμείβονται τόσο καλά που το θέμα δεν τους αγγίζει ή ότι έχουν πειστεί πλέον πως το συγκεκριμένο άρθρο υπάρχει έτσι ως μαύρα γράμματα σε άσπρο χαρτί, αφού δεν πρόκειται να βελτιωθούν έτσι κι αλλιώς τα οικονομικά τους.

Η ανεπάρκεια όμως, που εύκολα επισημαίνει κανείς στο νομοσχέδιο, δεν βρίσκεται μόνο στα άστοχα άρθρα που περιλαμβάνει, ούτε στα σχόλια που κατέθεσαν οι  εμπλεκόμενοι   ενεργοί πολίτες της χώρας. Η ανεπάρκεια βρίσκεται περισσότερο στα άρθρα που λείπουν παντελώς από όλη αυτή τη διαβούλευση.

Ας αρχίσουμε από την «αστοχία» ορισμένων άρθρων που περιλαμβάνει το νομοσχέδιο, τα οποία θεωρήθηκαν βασικά λόγω του μεγάλου ποσοστού των σχολίων που συγκέντρωσαν (πάντοτε σύμφωνα με τον αριθμό όχι με το περιεχόμενο-ποιότητα των σχολίων). Μέσα από τα άρθρα αυτά φάνηκε ότι οι απόφοιτοι των τμημάτων ειδικής αγωγής βρήκαν, επιτέλους, επαγγελματική αποκατάσταση. Το νομοσχέδιο επισημοποιεί την επαγγελματική τους ταυτότητα και τους ονομάζει ειδικούς παιδαγωγούς, ΠΕ 71 και ΠΕ 61, αναφερόμενο στους δασκάλους και στις νηπιαγωγούς ειδικής αγωγής αντίστοιχα. Γράφω επισημοποιεί, γιατί η αναφορά σε ΠΕ 71 και ΠΕ 61, προϋπήρξε στον νόμο 3699/ 2008. Και με την άλλη ομάδα τι κάνει; Με αυτούς που εδώ και πολλά χρόνια πρόσφεραν και προσφέρουν υπηρεσίες στην ειδική αγωγή; Τους έδωσε νέα ταυτότητα επεκτείνοντας το ΠΕ τους κατά .50. Κι έτσι, θεώρησε ότι έλυσε μάλλον το πρόβλημα αποκατάστασης μιας μερίδας νέων εκπαιδευτικών που σπούδασαν για να υπηρετήσουν την ειδική αγωγή. Έβαλαν, δηλαδή, οι συντάκτες του νομοσχεδίου από τη μια μεριά τους αποφοίτους των τμημάτων ειδικής αγωγής και από την άλλη όλους τους εκπαιδευτικούς που σπούδασαν τη γενική αγωγή αρχικά και στη συνέχεια εξειδικεύτηκαν μέσω διδασκαλίων, μεταπτυχιακών ή διδακτορικών σπουδών στην ειδική αγωγή. Πρόσχημα γι’ αυτό, το γεγονός ότι ο ΑΣΕΠ προκηρύσσει εξετάσεις βάσει του πρώτου πτυχίου. Δεν είμαι νομικός αλλά κατανοώ πολύ καλά αυτό που βιώνω εδώ και πολλά χρόνια. Γνωρίζω όμως πως σ’ αυτόν τον τόπο υπάρχει πάντα ένας νόμος που πετά έξω μεγάλες μερίδες ανθρώπων με τη λογική του άσπρο – μαύρο ή της αποκατάστασης κάποιας κοινωνικής αδικίας. Όντως, από τη μια μεριά, εδώ και πάνω από 10 χρόνια οι απόφοιτοι των τμημάτων ειδικής αγωγής είναι έξω από τους διαγωνισμούς τους ΑΣΕΠ, βάσει κάποιου νόμου, άδικο κατά την άποψή μου, και από την άλλη μεριά, εδώ και πάνω από 30 χρόνια δάσκαλοι ειδικής αγωγής είναι αυτοί που προέρχονται από τη γενική αγωγή με εξειδίκευση στην ειδική αγωγή. Αυτό εξάλλου συμβαίνει και σε όλα τα επαγγέλματα εξειδικεύσεων. Αν για παράδειγμα αύριο προκηρυσσόταν διαγωνισμός για πρόσληψη χειρουργού σε κάποιο νοσοκομείο, η πρόσληψη θα γινόταν βάσει του πρώτου πτυχίου ή βάσει της εξειδίκευσης στη χειρουργική, η οποία προϋποθέτει το πτυχίο γενικής ιατρικής; Έτσι και τώρα, το νέο νομοσχέδιο βγάζει έξω αυτούς που εδώ και πάνω από 30 χρόνια υπηρετούν στην πρώτη γραμμή την ειδική αγωγή, βάσει νόμου, και τους βάζει να έπονται, σε όλες τις υπηρεσιακές μεταβολές, αυτών που αποφοίτησαν από τα τμήματα ειδικής αγωγής. Στο σημείο αυτό να επισημάνω, ότι οι προσλήψεις των εκπαιδευτικών ειδικής αγωγής, παγκοσμίως, γίνονται και από τις δύο ομάδες. Κυρίαρχη τάση όμως και με μεγάλη διαφορά είναι η πρόσληψη των εκπαιδευτικών που προέρχονται από τη γενική αγωγή με εξειδίκευση στην ειδική.

Το πρώτο αποτέλεσμα που επέφερε η δημόσια διαβούλευση του νομοσχεδίου ήταν η πρόκληση μεγάλης αναστάτωσης μεταξύ των εκπαιδευτικών της ειδικής αγωγής. Αυτό, εξάλλου, αιτιολογείται και από τα πάρα πολλά σχόλια που συγκέντρωσαν τα άρθρα που αναφέρονται σ’ αυτούς. Από τη μια μεριά υπήρχε η αίσθηση της δικαίωσης, «επιτέλους διοριζόμαστε!», και από την άλλη η αίσθηση της ανασφάλειας «και τώρα τι ακολουθεί;», η οποία μάλιστα οδήγησε αρκετούς συναδέλφους να επιστρέψουν στη γενική αγωγή. Έντονη ήταν και η πικρία από τα σχόλια της διαβούλευσης, ότι οι χωρίς βασικό πτυχίο εκπαιδευτικοί, όπως αναφέρεται (26 Απριλίου), ενεργούν ώστε οι απόφοιτοι των τμημάτων ειδικής αγωγής να βρίσκονται σε ομηρία και να μη διορίζονται. Πόσο βαθιά νυχτωμένοι μπορεί να είναι ορισμένοι! Να σημειώσω στο σημείο αυτό ότι οι φοιτητές που κάνουν πρακτική άσκηση για ένα διδακτικό έτος στις δομές ειδικής αγωγής, βρίσκονται πολύ περισσότερες ώρες μέσα στην τάξη μαζί με τον δάσκαλο «χωρίς βασικό πτυχίο», μαθητεύοντας πλάι του, απ’ ότι βρίσκονται μαζί με τον καθηγητή του τμήματός τους.

Το δεύτερο αποτέλεσμα ήταν ότι ακολούθησαν έντονες κινητοποιήσεις και από τις δύο πλευρές. Ο υπογράφων το κείμενο παραβρέθηκε σε τρεις από αυτές τις συναντήσεις. Κυρίαρχο στοιχείο στις συναντήσεις αυτές και από τις δύο πλευρές ήταν η «αγάπη» για την ειδική αγωγή και η διεκδίκηση της αποκλειστικότητας της κατοχής της γνώσης, με εστιασμό στο αντικείμενο της ειδικής αγωγής. Η πλευρά μάλιστα των παλαιότερων, των εκ της γενικής αγωγής προερχόμενων εκπαιδευτικών, συνδύασε τη γνώση με την εμπειρία και τις αντιπαρέβαλε στη μαχητικότητα και τη διεκδικητικότητα της άλλης πλευράς, της νεότερης, των ειδικών παιδαγωγών. Κυρίαρχο στοιχείο κατά τις συναντήσεις, και από τις δύο πλευρές, φαινόταν να είναι η προσφορά στην ειδική αγωγή και το «καλό» των παιδιών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. Βέβαια, σε πολλές περιπτώσεις ένιωθες το ψιθύρισμα πίσω από την πλάτη, στο αυτί: «φτάνει πια εσείς, καιρός να φύγετε, τώρα ήρθε η ώρα μας». Σε κάποιες μάλιστα των περιπτώσεων, όπου το ψιθύρισμα γινόταν ξεκάθαρη δήλωση, οι πιο ψύχραιμοι, για να διατηρηθεί το πολιτισμένο κλίμα των συναντήσεων, έσπευδαν να διαψεύσουν τις αρνητικές δηλώσεις, παραπέμποντας σε παλαιότερα πρακτικά και αναρτήσεις στο διαδίκτυο, όπου αποκαθίσταται η αλήθεια και αναιρούνται ή λειαίνονται τα σημεία αιχμής.

Το κλίμα των συναντήσεων επιφανειακά φάνταζε συναινετικό, χωρίς ίχνος όμως σύγκλισης εκατέρωθεν, μέχρι το τέλος. Η ατμόσφαιρα ήταν συνήθως ηλεκτρισμένη, πολωμένη, προκλητική, κάποιες φορές έως και πεζοδρομιακή και οι συναντήσεις τελείωναν … λόγω του προχωρημένου της ώρας, μέχρι … που ήρθαν οι εκλογές και οι καλοκαιρινές διακοπές για τα μπάνια του λαού και το νομοσχέδιο πέρασε (προσωρινά) στις ελληνικές καλένδες.

Βαλβίδα εκτόνωσης και αποκατάστασης της ηρεμίας στον χώρο της ειδικής αγωγής ο χρόνος! Πέρασαν πολύ λίγοι μήνες, καταλάγιασε το θυμικό και βλέποντας ξανά, άρθρο προς άρθρο το νομοσχέδιο, νομίζω πως υπάρχει φως στο τούνελ. Δεν μπορώ όμως να μην επισημάνω ότι όλη αυτή η αναστάτωση, η προσδοκία για τον διορισμό και την εκπλήρωση του ονείρου ήταν μάταιη, αφού, έτσι όπως φαίνεται, στο άμεσο μέλλον δεν πρόκειται να γίνει προκήρυξη του ΑΣΕΠ για διορισμούς στην ειδική αγωγή, αν και το έχουν υποσχεθεί κι άλλη φορά στο παρελθόν.

Δύο πράγματα πιστεύω ότι χρειάζεται το νομοσχέδιο, ως αρχή, για να μπορέσει να αναδείξει και τα θετικά στοιχεία των υπολοίπων άρθρων του, τα οποία επισκιάστηκαν από το μείζον συντεχνιακό ζήτημα του ποιος ορίζεται εκπαιδευτικός ειδικής αγωγής και ποια είναι η προέλευσή του. Το πρώτο είναι να αφουγκραστεί την πραγματικότητα με ρεαλισμό, νηφαλιότητα, επιστημονική τεκμηρίωση και οξυδέρκεια, φροντίζοντας να πέσουν οι τόνοι της έντονης αντιπαράθεσης μεταξύ των εκπαιδευτικών και ορίζοντας τον μελλοντικό δάσκαλο ειδικής αγωγής με συγκεκριμένα κριτήρια. Από τα κριτήρια αυτά δεν θα πρέπει να λείπουν οι βασικές σπουδές στην ειδική αγωγή που παρέχουν τα παιδαγωγικά τμήματα ειδικής αγωγής, αλλά ούτε η επιπλέον εξειδίκευση στην ειδική αγωγή εκείνων των εκπαιδευτικών που προέρχονται από τον χώρο της γενικής αγωγής και διαθέτουν επιπρόσθετα τυπικά προσόντα, όπως φοίτηση στα διδασκαλεία και κατοχή μεταπτυχιακών και διδακτορικών τίτλων στην ειδική αγωγή. Αυτές οι δύο πηγές θα πρέπει να αποτελέσουν τις μελλοντικές δεξαμενές άντλησης των εκπαιδευτικών ειδικής αγωγής με κοινό κώδικα Π.Ε. Στη συνέχεια θα πρέπει όλες οι προσλήψεις και οι υπηρεσιακές μεταβολές να ακολουθούν τη νομοθεσία της γενικής αγωγής.

Το δεύτερο  το άφησα λόγω σπουδαιότητας τελευταίο.  Είναι να σεβαστεί το υπουργείο τη γνωστή δική του ρήση «πρώτα ο μαθητής» όταν χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από προηγούμενο υπουργό. Το «πρώτα ο μαθητής» αποτέλεσε μεγάλη πρωτοτυπία, αν και ήταν το αυτονόητο, συζητήθηκε και πέρασε στην κοινή γνώμη ως: «επιτέλους, το υπουργείο παιδείας, αφού εντόπισε τα λάθη στην εκπαίδευση, αναγνώρισε την αναγκαιότητα να αντιμετωπιστούν παιδαγωγικά πρώτα οι μαθητές και μετά όλοι οι άλλοι, οι εργαζόμενοι δηλαδή, οι οποίοι βλέπουν μόνο το ίδιον συμφέρον ...». Φρούδες ελπίδες. Παρ’ όλα αυτά ελπίζουμε και κυρίως προσπαθούμε να πάρει κάποια στιγμή το «πρώτα ο μαθητής» σάρκα και οστά. Κι αυτό για εμένα σημαίνει να επιβληθεί ως πρώτη προτεραιότητα η σύνταξη, επιτέλους, αναλυτικών προγραμμάτων για την ειδική αγωγή. Στα ειδικά σχολεία, έτσι για να θυμίσω, η νομοθεσία που ρυθμίζει τη λειτουργία τους βασίζεται στο μεγαλύτερο μέρος της στο Π.Δ. 603 του 1982, ενώ το πρόγραμμα σπουδών τους στηρίζεται ή μερικές φορές στηρίζεται ακροθιγώς στο Πλαίσιο Αναλυτικού Προγράμματος Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης (ΠΑΠΕΑ), του Π.Δ. 301 του 1996. Δεν είναι της παρούσης η σε βάθος ανάλυση του ΠΑΠΕΑ, αν πρόκειται δηλαδή για Αναλυτικό Πρόγραμμα ή για άξονες πάνω στους οποίους μπορεί να στηριχτεί το αναλυτικό πρόγραμμα του ειδικού σχολείου, σήμερα όμως, το έτος 2014, δημιουργεί αίσθηση η παντελής απουσία από το νομοσχέδιο για την ειδική αγωγή και εκπαίδευση έστω και νύξης, του βασικού άρθρου «περί αναλυτικών προγραμμάτων των ειδικών σχολείων», το οποίο θα έπρεπε να δεσπόζει.