ένωση για τη συμβολή στην ποιότητα

ζωής των ανθρώπων με αναπηρία

Είσοδος

Ποιoς είναι online

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 48 επισκέπτες και κανένα μέλος

Ο Καραγκιόζης ως παιδαγωγικό εργαλείο στην ειδική εκπαίδευση 3/3 (τ. 2ο)

Πως εξηγείται η καταλυτική σημασία του Καραγκιόζη;

Τί είναι αυτό που συμβάλλει σαν καταλύτης στη δημιουργία κλίματος ελεύθερης έκφρασης, χαράς, γέλιου, ευχαρίστησης και πλήρους απελευθέρωσης και λύτρωσης στον Καραγκιόζη, έτσι όπως εφαρμόζεται στο Ειδικό Γυμνάσιο;

Πρώτα από όλα, ο Καραγκιόζης είναι τέχνη και παιχνίδι, όπου μπορείς να πεις και να κάνεις πράγματα με συμβολικό τρόπο, όχι άμεσο, πράγμα που διευκολύνει την έκφραση. Η τέχνη ξορκίζει το φόβο και με το παιχνίδι ξαναγίνεσαι παιδί.

Αυτό που όμως έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην περίπτωση μας είναι ότι ο παίχτης - χειριστής της φιγούρας:

  • προβάλλει τον εαυτό του στην φιγούρα∙ δεν είναι αυτός που πράττει και λέει αλλά η φιγούρα, μηχανισμός γνωστός στην ψυχολογία ως προβολή.
  • κρύβεται πίσω από τον μπερντέ-πανί και δεν φαίνεται.
  • είναι αποδεκτός σε ό,τι κάνει και λέει από τους θεατές-κοινό, που τον ενισχύει και τον ενθαρρύνει.

Την ίδια στιγμή οι θεατές δέχονται συμβατικά ότι οι παίκτες είναι αόρατοι. Αποδέχονται ως αυτόνομες τις κινήσεις και τα λόγια της φιγούρας. Οι χειριστές της φιγούρας περνούν απαρατήρητοι. Ως αόρατοι, άρα και μη υπάρχοντες ως συγκεκριμένα πρόσωπα, έχουν τη δυνατότητα να κάνουν και να λένε ό,τι θέλουν αφού είναι οι φιγούρες αυτές που δρουν.

Το ενδιαφέρον βρίσκεται στο γεγονός ότι, ακόμα και οι ευρισκόμενοι στη θέση του θεατή, αντιδρούν με τρόπο πολλές φορές εξίσου αντισυμβατικό π.χ. με βρισιές, απαντώντας ή και προκαλώντας τη φιγούρα. Σε αυτό βοηθά, πιστεύω, το κλίμα και το πλαίσιο της ομάδας που αποδέχεται και σέβεται την αυθόρμητη αντίδραση, έκφραση.

Ταυτόχρονα με το αόρατο που παρέχει η προβολή του προσώπου στη φιγούρα, υπάρχει και ο μπερντές που σε κρύβει από το κοινό. Είναι σαν να μην υπάρχεις. Ο χώρος πίσω από το πανί είναι ένας χώρος ασφάλειας και αποδοχής. Ένας χώρος που σου ανήκει, όπου όλα επιτρέπονται και τίποτα δεν κατακρίνεται, ή μάλλον, κανείς δεν σε κατακρίνει. Γιατί απλά δεν είσαι εσύ. Όμως είναι και λυτρωτικός, γιατί απλά στους ρόλους που υποδύεσαι είσαι εσύ αλλιώς. Εσύ, όπως φοβάσαι να είσαι, όπως φοβάσαι να γίνεις, ή όπως θέλεις να γίνεις ή να μη γίνεις ποτέ. Είναι ένας χώρος όπου δεν φοβάσαι να σκέφτεσαι. Αφήνεις την φαντασία και την ευρηματικότητά σου να σε οδηγούν και να σε εκπλήσσουν.

Κοντά στα προηγούμενα, υπάρχει η ατμόσφαιρα του γέλιου, της μέθεξης που σου δίνει τη δυνατότητα να χαλαρώσεις, να νιώσεις ασφαλής και να απελευθερωθείς. Κι αυτό σε ένα χαρούμενο πλέον περιβάλλον, που σε γεμίζει με αισιοδοξία, πέρα από την εκτόνωση και την κάθαρση και σου ενισχύει την δυνατότητα να ζήσεις και να αντιμετωπίσεις μια πραγματικότητα όπως είναι, με τα καλά και τα κακά της, και αν θέλεις, να προσπαθήσεις να την αλλάξεις.

 

Σε πολλές παραστάσεις των μαθητών ή όταν και ο ίδιος παίζω Καραγκιόζη, μου έρχονται στο νου λόγια του Νίκου Καζαντζάκη και νιώθω πως «αλάκερος ο άνθρωπος από τη φτέρνα ως την κορφή, από το χτήνος ως τον άγγελο δημιουργάει και χαίρεται».[1]

Πολλές φορές νιώθω πως «ένα αλυσοδεμένο θεριό ξαμολιέται και μουγκρίζει λέφτερα».

Νιώθω πως «όλες οι αισθήσεις ανοίγουν και χαίρονται όλα όσα λαχτάρισαν κρυφά και δεν τόλμησαν να τα χαρούν». «... χαίρεται ο νους την παντοδυναμία του, ανακουφίζεται επιτέλους η καρδιά γιατί νιώθει την αλήθεια. Ποιαν αλήθεια; Πως όλα είναι όνειρο, έχει στη δούλεψη του την παντοδύναμη φαντασία ένα και μόνο έχοντας σκοπό, να λεφτερώσει την ψυχή του».

«Αφού ο κόσμος τούτος είναι κατώτερος από την καρδιά μας να πλάσουμε κόσμο δικό μας, στο μπόι της καρδιάς μας όπως εμείς τον βλέπουμε: φανταστικό, ανάερο, απόλυτα δικό μας, απόρθητο»

Η τέχνη γενικότερα, αλλά ιδιαίτερα αυτή του Καραγκιόζη, επειδή πραγματώνεται στα κρυφά, πίσω από τον μπερντέ, δίνει την δυνατότητα να αποκαλύπτεις την πραγματική αλήθεια που κρατάς μέσα σου χωρίς να νιώθεις ένοχος, φρικτός, απαίσιος, αντικοινωνικός, βίαιος, απορριπτέος, μια και όπως είπαμε δεν είσαι εσύ, αφού είσαι αόρατος και έτσι δεν κινδυνεύεις, όπως λέει και ο Νίτσε, «να πεθάνεις εξαιτίας της αλήθειας». Αντίθετα, βγαίνεις από το πανί γελαστός, χαρούμενος, αισιόδοξος, λυτρωμένος και ολοκληρωμένος, με διάθεση για ζωή.

 

Ο Καραγκιόζης αποτελεί εδώ και πολλά χρόνια αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής του Ειδικού Γυμνασίου Θεσσαλονίκης. Η πραγματοποίηση παραστάσεων Καραγκιόζη στην καθημερινότητα του σχολείου, πέρα από τη χαρά και το γέλιο που προσφέρει, αποτελεί ένα σημαντικό μέσο έκφρασης των συναισθημάτων, των επιθυμιών, των αναγκών και των ζητημάτων που απασχολούν τους μαθητές και αναδεικνύει τους ίδιους σε πρωταγωνιστές, σε κεντρικά πρόσωπα της σχολικής κοινότητας.

Με αφορμή το παράδειγμα του Καραγκιόζη και την εμπειρία που ζούμε στο Ειδικό Γυμνάσιο, είναι ανάγκη να αναζητήσουμε, να ερευνήσουμε και να επινοήσουμε τέτοιες διαδικασίες και τρόπους παρέμβασης στη σχολική κοινότητα, που να έχουν προσανατολισμό στην ανάπτυξη των προσώπων και των σχέσεων και να μεταμορφώνουν την εκπαίδευση σε παιδεία, την πλήξη και τη βαρεμάρα σε απόλαυση, χαρά και δημιουργία.

Παντελής Μπιτζαράκης
ψυχολόγος στο 4ο ειδικό δημοτικό σχολείο Θεσσαλονίκης

[1] Αυτή, όπως και οι επόμενες αποστροφές του Καζαντζάκη, που παρουσιάζονται μέσα σε εισαγωγικά είναι από το βιβλίο του «Ταξιδεύοντας Αγγλία», εκδόσεις Καζαντζάκη, Αθήνα, 2000.