ένωση για τη συμβολή στην ποιότητα

ζωής των ανθρώπων με αναπηρία

Είσοδος

Ποιoς είναι online

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 81 επισκέπτες και κανένα μέλος

Ο Καραγκιόζης ως παιδαγωγικό εργαλείο στην ειδική εκπαίδευση 1/3 (τ. 2ο)

Μια απόπειρα ανάδειξης του προσώπου στη σχολική ζωή

Μπορεί το γέλιο και η χαρά να είναι συστατικά της ίδιας της μαθησιακής λειτουργίας του σχολείου; Αυτό σήμερα φαίνεται αδύνατο για το σχολείο που γνωρίζουμε∙ ένα σχολείο αλλοτριωμένο, ανταγωνιστικό, που εξοβελίζει την έκφραση των επιθυμιών και των συναισθημάτων, της χαράς και του γέλιου, άρα τη δημιουργικότητα και τη δυνατότητα ουσιαστικής μάθησης και επικοινωνίας.

Θέλουμε τα παιδιά του μέλλοντος να είναι ολοκληρωμένες προσωπικότητες και πρόσωπα στραμμένα προς το συνάνθρωπό τους; Αν ναι, τότε χρειάζεται να γίνει πράξη μέσα στη σχολική ζωή κάτι που σήμερα φαντάζει αδύνατο και πολύ μακρινό: Να γίνει βίωμα του μαθητή η έκφραση των επιθυμιών και των συναισθημάτων του, η ανάδειξη της ύπαρξής του και του εαυτού του, η αλληλοαποδοχή και το πνεύμα αλληλεγγύης και εν τέλει η χαρά της ζωής και των σχέσεων.

Αυτός ο προσανατολισμός είναι πολύ περισσότερο αναγκαίος στην ειδική εκπαίδευση, αφού τόσο το βίωμα της αναπηρίας όσο και η νοοτροπία και η κυρίαρχη αντίληψη για την αναπηρία σταματούν ή γκρεμίζουν όνειρα και σχέδια, δεν αφήνουν περιθώρια για χαρά και αισιοδοξία και απαγορεύουν τη διαμόρφωση ολοκληρωμένων προσωπικοτήτων.

Στο κείμενο που ακολουθεί παρουσιάζουμε μια προσπάθεια, ώστε να μπει στη ζωή του σχολείου το γέλιο και η χαρά, να αναδειχθεί ο μαθητής σε βασικό πρόσωπο της σχολικής ζωής.[1] Η προσπάθεια αυτή υλοποιείται τα τελευταία χρόνια στο Ειδικό Γυμνάσιο Θεσσαλονίκης.[2]

 

Πώς χρησιμοποιούμε τον Καραγκιόζη στο Ειδικό Γυμνάσιο

Το μέσο που χρησιμοποιούμε είναι το Θέατρο Σκιών, όπως αυτό λειτουργεί και είναι γνωστό στην Ελλάδα, δηλαδή ο Καραγκιόζης.[3] Καραγκιόζη παίζουμε σχεδόν κάθε εβδομάδα με μαθητές όλων των τάξεων του γυμνασίου,[4] με τη συμμετοχή εθελοντών-φοιτητών, κυρίως προπτυχιακών και μεταπτυχιακών του Τμήματος Ψυχολογίας του ΑΠΘ.

Ο Καραγκιόζης πραγματοποιείται σε ένα κλίμα αποδοχής και σεβασμού της επιθυμίας και της μοναδικότητας των προσώπων που συμμετέχουν. Η συνθήκη αυτή επιτυγχάνεται μέσα από την εφαρμογή της μεθόδου της παρεμβαίνουσας μη κατευθυντικότητας,[5] με ευθύνη του ψυχολόγου και της κοινωνικού λειτουργού.

Ο τρόπος και οι αφορμές για να παιχτεί Καραγκιόζης είναι οι εξής:

  • Ο ψυχολόγος-καραγκιοζοπαίχτης παίζει ένα έργο π.χ. «Οι αρραβώνες του Καραγκιόζη» και αλληλεπιδρά αυτοσχεδιάζοντας με το κοινό (μαθητές, εθελοντές), το οποίο συνδιαμορφώνει την πορεία του έργου.
  • Οι μαθητές ζητούν να συζητηθεί ένα θέμα που τους προβληματίζει και ο ψυχολόγος προτείνει να το παίξουν στον Καραγκιόζη.
  • Ο ψυχολόγος-καραγκιοζοπαίχτης μέσω μιας φιγούρας καλεί κάποιον μαθητή να παίξει μαζί του. Στην πορεία, όποιος θέλει, σηκώνεται για να παίξει. Ο ψυχολόγος ή μένει ή φεύγει από τη σκηνή.
  • Ένας μαθητής παίζει μόνος του ή με άλλους. Στη συνέχεια παίζουν και άλλοι μαθητές ή εθελοντές σε τέτοια έκταση, που πολλές φορές γεμίζει η σκηνή από καραγκιοζοπαίχτες.

Οι φιγούρες που χρησιμοποιούνται είναι οι γνωστές του παραδοσιακού ελληνικού Καραγκιόζη. Επιπλέον, χρησιμοποιούνται φιγούρες με τα ίδια τα πρόσωπα των συμμετεχόντων (π.χ. φιγούρα ψυχολόγου, μαθητών, εθελοντών με την απαραίτητη συναίνεσή τους), καθώς και φιγούρες ζώων, προτεινόμενες από τους μαθητές.

Συχνά, μετά το παίξιμο ακολουθεί συζήτηση με βάση τα θέματα που διαδραματίστηκαν, τα συναισθήματα και τις αντιδράσεις που εκφράστηκαν. Κατά τη διάρκεια της συζήτησης μπορεί να γίνει επανατοποθέτηση και αναστοχασμός σε ένα θέμα, λαμβάνοντας υπόψη την υπάρχουσα συνθήκη, την καθημερινότητα. Οι μαθητές, μέσα σ’ αυτό το θετικό κλίμα, παίζουν θέματα, θίγοντας ζητήματα αδιανόητα να εκφραστούν στην πραγματικότητα. Τα πιο συνηθισμένα θέματα που παίζονται αφορούν:

  • στην καθημερινή ζωή
    α) σχέσεις στην οικογένεια (σχέσεις με γονείς και αδέρφια, σχέσεις άνδρα-γυναίκα, παραδοσιακοί ρόλοι και αμφισβήτησή τους, εγκατάλειψη, απιστία και προδοσία, καβγάδες, συγκρούσεις)
    (β) σχέσεις στο σχολείο (άσχημες σχέσεις με καθηγητές, ποινές και τιμωρίες, συμμαθητές)
    (γ) ευρύτερες κοινωνικές σχέσεις(αντιθέσεις και ανταγωνισμοί σε νέες γνωριμίες, αντικοινωνική συμπεριφορά).
  • στον έρωτα – στη σεξουαλικότητα
    σεξουαλική ταυτότητα και φύλο, σεξουαλικές προτιμήσεις, ομοφυλόφιλες σχέσεις, τρόπος ερωτικής προσέγγισης του άλλου φύλου, απόρριψη, βίαιες αντιδράσεις, διεκδίκηση του ερωτικού συντρόφου, έλλειψη ανταπόκρισης και ερωτική απογοήτευση, απορίες σχετικά με τα γεννητικά όργανα, συμβουλές για τρόπους συνουσίας, συνύπαρξη με περισσότερους συντρόφους, επιθυμία και φόβος τεκνοποιίας.

 

Μαρτυρίες και εικόνες

Μέσα από συζητήσεις και συνεντεύξεις τόσο κατά τη διάρκεια των δραστηριοτήτων όσο και στο τέλος της χρονιάς, αλλά και σύμφωνα με τις γραπτές σημειώσεις των εθελοντών, παρουσιάζουμε ενδεικτικές μαρτυρίες μαθητών και εθελοντών, καθώς και εικόνες από τον τρόπο συμμετοχής τους στον Καραγκιόζη.

Παντελής Μπιτζαράκης
ψυχολόγος στο 4ο ειδικό δημοτικό σχολείο Θεσσαλονίκης


[1] Στο άρθρο «Γέλιο και αναπηρία, μια ανατρεπτική σχέση», που δημοσιεύτηκε στο 1ο τεύχος αυτού του περιοδικού, αναφερθήκαμε αναλυτικά στη σημασία του γέλιου και της χαράς στο σχολείο.

[2] Παρόμοιες προσπάθειες γίνονται στο 4ο Σχολείο Ειδικής Αγωγής Θεσσαλονίκης και παλιότερα στο 13ο Σχολείο Ειδικής Αγωγής Θεσσαλονίκης.

[3] Για μια ευρύτερη αναφορά στο Θέατρο Σκιών βλ. «Θέατρο Σκιών, Παράδοση και Νεωτερικότητα» επιμέλεια Σ. Δαμιανάκου, εκδόσεις Πλέθρον, Αθήνα, 1993.

[4] Στο Ειδικό Γυμνάσιο φοιτούν μαθητές με δυσκολίες στην κίνηση, σοβαρές μαθησιακές δυσκολίες, δυσκολίες στη συμπεριφορά και με ελαφρά νοητική καθυστέρηση.

[5] Βλ. Κ. Μπακιρτζής, «Επικοινωνία και Αγωγή», Gutenberg, Αθήνα, 2002.