ένωση για τη συμβολή στην ποιότητα

ζωής των ανθρώπων με αναπηρία

Είσοδος

Ποιoς είναι online

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 51 επισκέπτες και κανένα μέλος

Γέλιο και αναπηρία μια ανατρεπτική σχέση (τ. 1ο)

Ίσως φανεί παράξενο σε ένα περιοδικό σχετικό με την αναπηρία να γράφει κανείς για το γέλιο.[1] Το γέλιο, που είναι συνυφασμένο με συναισθήματα χαράς, ξεγνοιασιάς και ευθυμίας, φαίνεται να έρχεται σε αντίθεση με την αναπηρία η οποία γεννά και ξυπνά, σύμφωνα με την υπάρχουσα νοοτροπία, συναισθήματα λύπης και οίκτου, αποστροφής και αποφυγής, όντας άρρητα συνδεδεμένη με τα «βάσανα» και τον «γολγοθά» που τραβά κανείς όταν ο ίδιος έχει κάποια αναπηρία ή έχει συγγενή με αναπηρία.

Πώς να φιλιώσουν το γέλιο κι η χαρά με την αναπηρία και να συνυπάρξουν; Φαίνεται ανατρεπτικό και μόνο να το σκεφτείς. Ίσως γελάσεις γιατί ανατρέπει την λογική, ιστορικά δοσμένη τάξη πραγμάτων.
Γελώ σημαίνει λάμπω, φωτίζομαι και είμαι εύθυμος, ανθίζω.
Είμαι σε κατάσταση αναπηρίας σημαίνει είμαι στεναχωρημένος, λυπημένος, κατσούφης, άσχημος, χωρίς σθένος, μαραίνομαι.

Το κείμενο που ακολουθεί αποτελεί το πρώτο μέρος του άρθρου για το γέλιο και την αναπηρία. Σ’ αυτό το πρώτο μέρος θα προσπαθήσουμε να αναφερθούμε συνοπτικά στη σημασία που έχει το γέλιο γενικά αλλά και πιο συγκεκριμένα στον πολιτισμό μας, για τη θέση που έχει στην εκπαίδευση, στην ειδική εκπαίδευση, στο χώρο της αναπηρίας και στη συνέχεια να αναδείξουμε κάποια ερωτήματα και να αναφερθούμε σε πρακτικές δραστηριότητες εφαρμογής του γέλιου.

Το γέλιο είναι ένα μυστήριο είναι καλύτερα να το βιώσεις παρά να ακούς κάποιον να σου μιλά γι’ αυτό. (Osho[2])

 

Η σημασία του γέλιου και η θέση του στον πολιτισμό μας

Το γέλιο, παρ’ ότι είναι έμφυτο χαρακτηριστικό του ανθρώπου, επιδέχεται τις επιδράσεις του κοινωνικού περιβάλλοντος και, παρ’ ότι η λαϊκή ποίηση δέχεται το γέλιο σαν ουσιαστικό στοιχείο και θεμέλιο της ανθρώπινης ύπαρξης …

Το στυλοβάτορα της γης
του κόσμου το θεμέλιο
δύο χέρια το στηρίζουνε
η αγάπη και το γέλιο

… για να φαίνεσαι πολιτισμένος και καθώς πρέπει χρειάζεται να είσαι σοβαρός.

Συνήθως λέγεται ότι το γέλιο ταιριάζει

στα παιδιά
στους τρελούς και
στους πρωτόγονους.

Σε πολλές θρησκείες το γέλιο απαγορεύεται, κάτι που κατά τον Ζαρατούστρα[3] είναι το μεγαλύτερο αμάρτημα, υποστηρίζοντας πως ο άνθρωπος που δεν μπορεί να γελάσει δεν μπορεί να παραμείνει υγιής και ακέραιος.

Το να αφαιρείς το γέλιο από τον άνθρωπο ισοδυναμεί με θάνατο, σαν να τον ευνουχίζεις πνευματικά και συναισθηματικά, μια και (το γέλιο) περικλείει και τις τρεις διαστάσεις της ύπαρξης, το σώμα, το μυαλό και το συναίσθημα.

Ο Ν. Καζαντζάκης θεωρεί:[4]

Στην πιο αψηλή κορφή της λευτεριάς
βρίσκεται ορθό το γέλιο

Γι’ αυτό το λόγο θα διάλεγε το Ζορμπά για ψυχικό οδηγό, για γκουρού, για γέροντα. Μόνο γιατί αυτός θα μπορούσε να τον σώσει, αφού ανάμεσα στ’ άλλα που χρειαζόταν και το διέθετε ο Ζορμπάς, ήταν «το άγιο γάργαρο γέλιο από βαθιά πηγή, βαθύτερο από το σπλάχνο του ανθρώπου, που ανατινάζουνταν απολυτρωτικό στις κρίσιμες στιγμές από το γέρικο στήθος του Ζορμπά, ανατινάζουνταν και μπορούσε να γκρεμίσει – και γκρέμιζε – όλους τους φράχτες – ηθική, θρησκεία, πατρίδα – που άσκωσε γύρα του ο κακομοίρης, ο φοβιτσιάρης ο άνθρωπος, για να κουτσοπορέψει ασφαλισμένα τη ζωούλα»[5]

Το γέλιο πράγματι πηγάζει από την ανατροπή της τάξης των πραγμάτων και της επικρατούσας λογικής και απαιτεί αστραπιαία στροφή της σκέψης, βρίσκοντας τις αφορμές του στην αιφνίδια ανατροπή της τάξης.

Ένας ιερός συντονισμός μυστικά συνωμοτεί για να γκρεμίσει τη θωρακισμένη ζωή. Όταν το σώμα χαίρεται, ο νους φωτίζεται, το συναίσθημα καθαρίζει.

Είναι πλέον γνωστές -και από επιστημονικές έρευνες[6] που έγιναν ιδιαίτερα τα τελευταία είκοσι χρόνια- οι θετικές επιδράσεις του γέλιου στον οργανισμό του ανθρώπου.

Αλλάζει τη χημεία του οργανισμού, δυναμώνει και βελτιώνει το ανοσοποιητικό σύστημα που σχετίζεται με τη φυσική δύναμη αυτοθεραπείας του οργανισμού…

Πρέπει στ’ αστεία τη ζωή
ο άνθρωπος να παίρνει
γιατί το γέλιο τη ζωή
λένε πως τη μακραίνει

… γίνεται καλύτερη οξυγόνωση στους μυς του προσώπου και σε όλο τον οργανισμό, έχει ευεργετική δράση στην καρδιά (βελτίωση της κυκλοφορίας του αίματος), ξεκουράζει και χαλαρώνει, σταματά τους πονοκεφάλους, κινητοποιεί τον πεπτικό σωλήνα και καταπολεμά τη δυσκοιλιότητα.

Σε καρκινοπαθείς που αυτο-ιάθηκαν διαπιστώθηκε ότι όλοι διέθεταν ως κοινό χαρακτηριστικό την αισιοδοξία (απόρροια ευεργετική του γέλιου). Το γέλιο έχει παυσίπονη και παυσίλυπη δράση.

Το γέλιο είναι παυσίπονο
τον πόνο κομματιάζει
γι’ αυτό κανείς πολλές φορές
γελά κι αναστενάζει

Είναι επίσης σημαντικές και ευεργετικές οι επιδράσεις του γέλιου στην ψυχολογία και τη διάθεση του ανθρώπου. Διευρύνει τους οπτικούς ορίζοντες, δημιουργεί καινούργια, θετική, αισιόδοξη ματιά στα πράγματα, ανοίγει το μυαλό μας, τροποποιεί τις διαστάσεις των προβλημάτων και φωτίζει ξεχασμένες πλευρές τους. Ανοίγει νέους δρόμους στη φαντασία, μας κάνει πιο ευέλικτους, προσαρμοστικούς, παραγωγικούς, δημιουργικούς. Αυξάνει την αυτοπεποίθησή μας, παρέχει ασφάλεια όταν ο άλλος γελά, αισθανόμαστε προστατευμένοι, βελτιώνει τις επικοινωνιακές μας σχέσεις, αυξάνει τη μαθησιακή μας ικανότητα. Επιφέρει την κάθαρση με ανώδυνο τρόπο και επαναφέρει την ευχαρίστηση.

Το γέλιο είναι φάρμακο
κι’ όχι πικρό φαρμάκι
γι’ αυτό όντε γελά κανείς
γεμίζει με μεράκι

Σε ό,τι αφορά τις κοινωνικές μας σχέσεις το γέλιο δηλώνει φιλικότητα (παγοθραυστικό), συμβάλλει στη σύσφιξη των σχέσεων και τη συνεργασία, ενδυναμώνει τις κοινωνικές συναναστροφές, απομακρύνει τα συναισθήματα εχθρότητας.

Χρησιμοποιώντας το γέλιο στον εργασιακό μας χώρο, τα επίπεδα του άγχους μειώνονται. Οι άνθρωποι όταν γελούν γίνονται πιο ευέλικτοι, περισσότερο προσαρμοστικοί σε νέα δεδομένα, δημιουργικοί και παραγωγικοί. Όταν το γέλιο μοιράζεται, οι άνθρωποι έρχονται πιο κοντά.

Με βάση την εμπειρία και τις επιστημονικές μελέτες, το γέλιο χαλαρώνει και ξεκουράζει αυτόματα τους μυς («πέσαμε κάτω» … «κατουρηθήκαμε») μέχρι υπερβολικής χαλάρωσης. Γίνεται το καλύτερο λίφτινγκ με την οξυγόνωση και χαλάρωση των μυών του προσώπου.

Με το γέλιο κάνουμε το πρώτο βήμα εξολόθρευσης της απαισιοδοξίας και του φόβου…

Το γέλιο καθαρίζει
τα βάσανα θερίζει
πόνους, λύπες και καημούς
κι όλους τους αναστεναγμούς

… Αποκτούμε την αίσθηση της αισιοδοξίας και της ελευθερίας κινήσεων. Το γέλιο και το κλάμα λειτουργούν εξίσου θεραπευτικά από την πλευρά της ανακούφισης.

Το γέλιο όμως έχει το πρόσθετο πλεονέκτημα ότι μας επαναφέρει στην πραγματικότητα εσωτερικά απελευθερωμένους, πολύ περισσότερο σε σχέση με το κλάμα, λόγω της αισιοδοξίας που δημιουργεί.

Αν όλα μοιάζουν δύσκολα
κι έχει η χαρά σωπάσει
άπλωσε το χαμόγελο
το δάκρυ να σκεπάσει.

Ποιος είναι ο δρόμος του γέλιου; Πώς μπορούμε να γελάμε περισσότερο και συχνότερα; Το παιχνίδι είναι ο βασιλικός δρόμος για να βρεθούμε στον κόσμο του γέλιου. Τα παιδιά γελούν όταν παίζουν ζώντας το «τώρα». Το παιχνίδι είναι άμεσα συνδεδεμένο με το γέλιο. Το χιούμορ και το γέλιο είναι σημαντικοί παράγοντες στη μικρή ηλικία για την συγκινησιακή, κοινωνική και νοητική ανάπτυξη.[7]

 

Σχολείο και γέλιο

Αν δεχθούμε ότι σκοπός της ζωής μας είναι η χαρά, …

Το γέλιο είναι βάλσαμο
μακραίνει τη ζωή μας
και είναι άρωμα χαράς
στην κάθε λύπησή μας

… ζούμε για να χαιρόμαστε τη ζωή[8] και είναι κρίμα να διαπιστώνουμε καθημερινά ότι ξεχάσαμε τα αυτονόητα και τρέχουμε όλοι μαζί πίσω από ένα σωρό «πρέπει» («Πρέπει να είσαι σοβαρός για να πετύχεις», «Πρέπει να είσαι καλό παιδί», «Όταν σου μιλάω εγώ δεν πρέπει να γελάς», κ.α.) και προκαταλήψεις που καταστέλλουν τη χαρά της ζωής, της μάθησης και της δημιουργίας («Ή θα γελάς ή θα αποδίδεις»).

Δυστυχώς αυτό είναι και το κλίμα που επικρατεί στο σχολείο. Ένα σχολείο γνωσιοκεντρικό, αλλοτριωμένο και ανταγωνιστικό που εξοβελίζει από το χώρο του την έκφραση των επιθυμιών, των συναισθημάτων, της χαράς, του γέλιου άρα και της δημιουργικότητας και της δυνατότητας ουσιαστικής μάθησης και επικοινωνίας.

Σε αντίθεση με το σχολείο του Καραγκιόζη:

Καραγκιόζης:   Για πέσ’ μου Κοπρίτη τι τάξη πηγαίνεις;
Κοπρίτης: Εγώ μπαμπάκο πηγαίνω στην Τγίτη.
Καραγκιόζης: Εσύ Κολλητήρι;
Κολλητήρης; Εγώ μπαμπάκο πηγαίνω πλώτη Γυμνασίου.
Καραγκιόζης: Εσύ γλυκιά μου Καλλιοπίτσα;
Καλλιόπη: Εγώ πατελούρη πηγαίνω Λύκειο σε λίγο το τελειώνω.
Καραγκιόζης: Μπράβο παιδιά μου, είμαι περήφημος για σας.
Για πέσ’μου τώρα εσύ Κοπρίτη,
τι σας μαθαίνουν στο δημοτικό παιδί μου;
Κοπρίτης: Στο Δημοκιτό μπαμπάκο μας μαθαίνουν πώς να εκφλάζουμε τα συναιθσήματά μας και να αναπτύσσουμε τη φαντασία μας.
Καραγκιόζης: Θαυμάσια παιδί μου Κοπρίτη.
Εσάς Κολητήρη τι σας μαθαίνουν στο Γυμνάσιο;
Κολλητήρης: Εμάς μπαμπάκο μας μαθαίνουν πώς να εκρφάζουμε τις επιθυμίες μας, να αναπτύσσουμε πλωτοβουλίες και κλικιτή σκέψη.
Καραγκιόζης: Υπέχορα παιδί μου Κολητήρι.
Και σας Καλλιοπίτσα τι σας μαθαίνουν στο Λύκειο;
Καλλιόπη: Εμάς παρετούλη μας μαθαίνουν πώς να συνεγραζόμαστε, να γινόμαστε δημιουγρικοί, να αναπτύσσουμε πνεύμα αλληγγελύης και να χαιρόμαστε τη ζωή.
Καραγκιόζης: Εξαιτερικά παιδιά μου.

Αυτά είναι σχολεία, μον’ ο Καραγκιόζης είναι 100 χρόνια μπροστά…

Ενώ το δικό μας σχολείο επιβάλλει και έχει ανάγκη την τάξη και το αναλυτικό από τα «πάνω» πρόγραμμα. Ένα σχολείο που χρειάζεται για την υλοποίησή του την υπακοή, την επιβολή της εξουσίας και την υποταγή σ’ αυτήν.

Πώς είναι δυνατό μέσα σ’ αυτό να χωρέσει το γέλιο; Αφού το γέλιο προϋποθέτει αλλά και πηγάζει από την ανατροπή της τάξης των πραγμάτων, δηλαδή την ανατροπή της λογικής της σχολικής τάξης. Φαίνεται σαν σχήμα οξύμωρο η συνύπαρξη της σημερινής εκπαίδευσης και του γέλιου. Φαντάζει αδιανόητο και ανεφάρμοστο γιατί … «κάνουμε μάθημα τώρα, δεν γελάμε».

Αν βάλουμε το γέλιο στην σχολική τάξη, τότε την ανατρέπουμε δημιουργώντας συνθήκες για ένα άλλο σχολείο· ένα σχολείο με ατμόσφαιρα ασφάλειας και εμπιστοσύνης, όπου ο δάσκαλος έχει φιλικές και όχι εχθρικές σχέσεις με το μαθητή· όπου ο δάσκαλος επηρεάζει και δεν επιβάλλει στο μαθητή· ένα σχολείο όπου τις σχέσεις τις διακρίνει η συνεργασία, η φαντασία και η δημιουργικότητα.

Όπως αναφέρθηκε προηγουμένως χρησιμοποιώντας το γέλιο, η μαθησιακή ικανότητα του ανθρώπου αυξάνεται. Η κύρια εξήγηση γι’ αυτό είναι ότι, μέσα σε περιβάλλον γέλιου, η επιθετικότητα εξατμίζεται και δημιουργούνται συνθήκες σιγουριάς και ασφάλειας. Επιπλέον, οι αισθήσεις ζωντανεύουν και οι μαθησιακές λειτουργίες ολοκληρώνονται πιο εύκολα και διευρύνονται οι ορίζοντες ανοίγοντας νέους δρόμους στη φαντασία.

Συνεχίζοντας πάνω στο ζήτημα της σχολικής μάθησης πέρα από το θετικό κλίμα, με όλα αυτά τα ευεργετικά αποτελέσματα που φέρει το γέλιο και η χαρά, το ερώτημα που μπαίνει είναι το κατά πόσο και με ποιο τρόπο μπορεί το ίδιο το περιεχόμενο της μάθησης να φέρει χαρά στο μαθητή. Πώς μπορούν τα μαθηματικά, η ιστορία, η λογοτεχνία να προσπορίζουν χαρά; Με ποια μέθοδο;

 

Το γέλιο φιλί ζωής στην ειδική εκπαίδευση

Η χαρά να’ ναι το σύνθημα
κι ο καημός το παρασύνθημα…
(Ρασούλης)

Κι ερχόμαστε στο χώρο της ειδικής εκπαίδευσης και της αναπηρίας.

Γέλιο και αναπηρία: παράξενο ακούγεται. Ξένο. Ένας χώρος όπου συνήθως «δε γελάει κανείς», «δε γελάμε με τον πόνο του άλλου», «Για γέλια είμαστε; Για κλάματα είμαστε», «Όταν υπάρχει πόνος πώς να γελάσεις;» «Πώς θα γελάμε, με ποιόν;»

Με αυτή τη νοοτροπία, ποια μπορεί να είναι η θέση του γέλιου στο χώρο της αναπηρίας και ειδικότερα στον εκπαιδευτικό χώρο της ειδικής αγωγής; Σ’ ένα χώρο που κυριαρχούν η λύπη και ο οίκτος, η αμηχανία και η περιέργεια, η αποστροφή, η αποφυγή και η απομάκρυνση σαν πρώτη αυτόματη αντίδραση;
«Πώς να βρεις κουράγιο για γέλιο μέσα στην αναπηρία;» Πώς είναι δυνατόν οι μαθητές, οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί να γελούν;

Καιρό δεν ένιωσα χαρά
τον πόνο δεν αντέχω
και πώς να δώσω αλλού χαρά
αφού χαρά δεν έχω.

Η διαρκής κατάσταση πένθους και αρνητικών συναισθημάτων που βιώνονται κυρίως από τους γονείς παιδιών με αναπηρίες δεν αφήνουν περιθώρια για την ύπαρξη του γέλιου και της χαράς.

Η αναπηρία ταυτίζεται συχνά με το θάνατο. Θάνατος ονείρων και σχεδίων για μια άλλη ζωή, τα οποία η αναπηρία τα σταματά, τα κλέβει, τα γκρεμίζει. Το «αχ» ως μοναδική συντροφιά, ο καθημερινός στεναγμός και το αναπάντητο ερώτημα «γιατί σε μένα», δεν αφήνουν περιθώρια για την είσοδο του γέλιου, της χαράς, της αισιοδοξίας.

Ο στεναγμός εγίνηκε
μόνιμος σύντροφός μου
και δε γνωρίζω τη χαρά
απου περνά ’πο μπρος μου

Η αρνητική διάθεση αφαιρεί κάθε διέξοδο προς μιαν άλλη οπτική που θα μπορούσε να εμπεριέχει και τη χαρά, το γέλιο με όλες τις αναφερθείσες ευεργετικές επιδράσεις προς τους γονείς και τα παιδιά με αναπηρίες.

Δυο όψεις έχει η ζωή
και σοβαρή κι’ αστεία
κι όπου μπορεί ο καθαείς
της δίνει σημασία

Η ματιά παραμένει ίδια και ισχυροποιείται από την κοινωνική νοοτροπία και στάση που είναι μονοδιάστατη, επικεντρωμένη σ’ αυτό που δε λειτουργεί «φυσιολογικά».
Πώς να μπάσεις το γέλιο για να αλλάξεις το κλίμα; Ή πώς να αλλάξεις το κλίμα για να μπάσεις το γέλιο τόσο στην οικογένεια, όσο και στο σχολείο; …

Τάφο θα κάμω την καρδιά
να θάψω τσι χαρές μου
γιατί ’χω μάθει να γλεντώ
μόνο τις συμφορές μου.

… θα θεωρηθεί «ιεροσυλία», «κοροϊδία» .

Θα μπορούσαμε άραγε να περάσουμε σε μια αλλαγή νοοτροπίας και στάσης, τόσο στην οικογένεια όσο και στο σχολείο;

Χαρά σ’ εκείνον που γελά
με τα παθήματά του
που κάνει γλέντι τον καημό
χορό τα βήματά του

Γεννιούνται πολλά ερωτήματα και προβληματισμοί, που όταν τους θέτεις βρίσκεσαι σε αμηχανία:

Σε ένα χώρο όπου η χαρά δύσκολα να έρθει από μόνη της να σου χτυπήσει την πόρτα

  • πώς προετοιμάζεσαι να την καλωσορίσεις;
  • πώς να ετοιμάσεις το έδαφος να το καλλιεργήσεις για να μπορέσει να ανθίσει η χαρά (μέσα ίσως και από τα πιο απλά πράγματα της καθημερινής μας ζωής);
  • πώς να δημιουργήσεις τις συνθήκες για να ανθίσει η χαρά στο νου, στο σώμα και στο συναίσθημα και να αλλάξει νοοτροπίες αιώνων;
  • πώς μπορούν παιδιά με νοητική καθυστέρηση, ιδιαίτερα όταν αυτή είναι σοβαρή, να καταλάβουν το χιούμορ, να γελάσουν και να χαρούνε; Τι άλλο υπάρχει να τους δώσει χαρά;
  • και, τι γίνεται με τα παιδιά στο φάσμα του αυτισμού, που το συναίσθημα τις περισσότερες φορές είναι απρόσφορο, …

Έχω μια κουζουλή καρδιά
και πάντα τη μαλώνω
γιατί γελά χωρίς χαρές
και κλαίει δίχως πόνο

… και ίσως θεωρούν την συναισθηματική έκφραση ως αιτία ανατροπής των σταθερών δεδομένων της ζωής τους; Και πώς να μη γεννάται αυτός ο προβληματισμός αφού το γέλιο είναι ανατρεπτικό από τη φύση του.

  • Μήπως αντιδρούν σε πιο σωματικές – κινητικές ενέργειες που προβάλλουν γέλιο (πειράγματα, γαργαλητό, κυνηγητό) αλλά δεν αντιδρούν στο χιούμορ που περιλαμβάνει πολύπλοκες νοητικές διεργασίες (ανέκδοτα κ.α.);
  • Τα παιδιά με σύνδρομο Down αντιλαμβάνονται περισσότερο το αστείο και γελούν από ό,τι παιδιά με άλλες αναπτυξιακές διαταραχές;
  • «Μην τους αναστατώνεις» λένε οι περισσότεροι εργαζόμενοι, εγκλωβισμένοι στην ιδρυματική νοοτροπία.
  • Και πώς να γελάσουν τα «χαζά» αφού δεν ξέρουν να παίζουν;
  • Μπορούν οι άλλοι παίζοντας μαζί τους να προκαλέσουν γέλιο και να τους κινητοποιήσουν στη χαρά;
  • Με ποιες δραστηριότητες και παιχνίδια μπορούν να το πετύχουν;
  • Υπάρχουν τρόποι που προκαλούν γέλιο για να εκπαιδευτούν όσοι το θέλουν;

Σα θες να κάμεις τη ζωή
να’ χει γερό θεμέλιο
όντε ξυπνάς κάθε πρωί
ξεκίνα με το γέλιο.

Και όλα αυτά και άλλα ερωτήματα και απορίες μέσα σε μια νοοτροπία, όπου οι άλλοι γελούν με τα «χαζά» και τις «τρέλες», το ασυνήθιστο και το απροσδόκητο του «χαζού» και του «τρελού», γελούν και κοροϊδεύουν και εκτονώνουν τη δική τους επιθετικότητα και τα δικά τους αρνητικά συναισθήματα με τα οποία είναι φορτισμένοι.

Είχε μιαν απλή καρδιά και τον ’λέγαν Γιάννη….
τον φωνάζανε τρελό κάτι καλοπαίδια
τον κρεμάγαν στο λαιμό άδεια ντενεκέδια
και τον δέρναν στο στενό…!!

οι στίχοι του Λευτέρη Παπαδόπουλου στον τρελό του «Δρόμου» εκφράζει ακριβώς μια πραγματικότητα όχι πολύ μακρινή χρονικά.

Απαντήσεις στα ερωτήματα μπορούν ίσως να δοθούν θεωρητικά.

Απαντήσεις πρακτικές, επίσης υπάρχουν και χρειάζεται να καταγραφούν. Χρειάζεται οδηγός για να στηρίζει κανείς δημιουργικά και αποτελεσματικά την πορεία του μέσα από το γέλιο και τη χαρά και τις ευεργετικές τους συνέπειες, έτσι ώστε να φτάσει στο ποθητό της ισότιμης κοινωνικής ένταξης.

Από τη μεριά μας, γνωρίζοντας, έστω και αποσπασματικά, την ελληνική πραγματικότητα στο χώρο της αναπηρίας και της ειδικής εκπαίδευσης, θα προσπαθήσουμε στα επόμενα τεύχη του περιοδικού ν’ αναφερθούμε από τη μια γενικά σε προσπάθειες που γίνονται, που έπεσαν στην αντίληψή μας και που αξίζει κανείς να ερευνήσει, και από την άλλη σε προσπάθειες – εφαρμογές που γίνονται σε χώρους της ειδικής εκπαίδευσης συστηματικά, προγραμματισμένα και με στόχο τις ευεργετικές συνέπειες του γέλιου.

Παιχνίδι είναι η ζωή
κι όσο μπορείς το γλέντα
μ’ ένα κρασί μ’ ένα φιλί
και μια καλή κουβέντα.

Αέρα δώσε τση καρδιάς
μην πνίγεστε στον πόνο
λογιάστε πως είν’ η ζωή
για λίγα χρόνια μόνο.

Παντελής Μπιτζαράκης
ψυχολόγος στο 4ο ειδικό δημοτικό σχολείο Θεσσαλονίκης


[1] Ιδιαίτερες ευχαριστίες στη Βίκυ Ιωαννίδου και στην Αγγελική Μπιτζαράκη για τη συνεργασία και τη συμβολή τους στην επεξεργασία του άρθρου.

[2] Osho, Το Γέλιο, Σειρά αυτογνωσία, αρ.10, Εκδόσεις ΡΕΜΠΕΛ, Αθήνα, 2008

[3] Πέρσης σοφός, ιδρυτής της θρησκείας του ζωροαστρισμού.

[4] Ν. Καζαντζάκης, Οδύσσεια, εκδόσεις Καζαντζάκης, Αθήνα, 2005.

[5] Ν. Καζαντζάκης, Αναφορά στο Γκρέκο, Εκδόσεις Καζαντζάκη, Αθήνα 2005.

[6] Βλ. Α. Λουπασάκης, Γέλιο η καλύτερη θεραπεία, Κέδρος, 2002, Αθήνα. Στο επίμετρο περιέχει ενδιαφέρουσες έρευνες της δεκαετίας του ’90 και αρχών του 2000 σχετικές με το γέλιο καθώς επίσης και πλούσια ελληνική και ξένη βιβλιογραφία.

[7] βλ. άρθρο Sharing humor and laughter in autism and Down’s syndrome των Vasudevi Reddy, Emma Williams και Ann Vaughan, Vasudevi Reddy, Emma Williams και Ann Vaughan, British Journal of Psychology, 93, pp. 219-242, 2002.

[8] «Η χαρά θεωρείται σαν ένα βαθύ ανθρώπινο αίσθημα. Αλλά και σαν υπαρξιακός τρόπος ζωής βοηθάει συγχρόνως τον άνθρωπο στην ουσιαστικότερή του προσπάθεια αυτοσυνειδησίας για την προσέγγιση του κόσμου στην πιο χαροποιό του μορφή.
  Είναι μια ύψιστη δηλαδή στιγμή της ανθρώπινης υπάρξεως, κατά την οποίαν ο άνθρωπος υπερβαίνει την ατελή και τρωτή του φύση και αρχίζει να βλέπει τον κόσμο και την ανθρώπινη ζωή με ένα πνεύμα αισιοδοξίας.
  Σ’ αυτή την υπαρξιακή έξαρση, ατενίζει ο άνθρωπος όχι μόνο αισιόδοξα το μέλλον του και την ιστορία, αλλά και ανακαλύπτει μέσα του τις δυνάμεις εκείνες που είναι δυνατόν να κάνουν τον κόσμο και τον εαυτό του περισσότερο αληθινό και περισσότερο ελεύθερο …»
  Γ. Πατρώνου, Η χαρά στην καινή διαθήκη, Εκδόσεις Τήνος, Αθήνα, 1983.