ένωση για τη συμβολή στην ποιότητα

ζωής των ανθρώπων με αναπηρία

Είσοδος

Ποιoς είναι online

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 38 επισκέπτες και κανένα μέλος

Ανεξάρτητη διαβίωση: Τι προσδιορίζει περισσότερο το δικαίωμα της προσωπικής ελευθερίας;

Για μια σημαντική μερίδα αναπήρων η κοινωνική τους ταυτότητα προσδιορίζεται από τρία βασικά χαρακτηριστικά:

  • (α) Δεν είναι σε θέση να ορίζουν τη ζωή τους, να παίρνουν αποφάσεις και να κάνουν επιλογές γι’ αυτήν, να επιλύουν προβλήματα, να προβάλλουν τις επιθυμίες τους, να διαχειρίζονται καθημερινές κοινωνικές καταστάσεις που τους αφορούν και ιδιαίτερα τον στιγματισμό, την κοινωνική απόρριψη και απαξίωση.
  • (β) Δεν διαθέτουν τις αναγκαίες πρακτικές και επαγγελματικές γνώσεις και δεξιότητες για να ζουν ως αυτόνομοι και ανεξάρτητοι πολίτες.
  • (γ) Δεν είναι ενταγμένοι μέσα στις κοινωνικές σχέσεις των συνομηλίκων τους, δεν απολαμβάνουν μια κοινωνική ζωή και δραστηριότητα μέσα σε κοινωνικές ομάδες, δεν αναγνωρίζονται ως επιθυμητά μέλη κοινωνικών ομάδων. Ζουν σε συνθήκες κοινωνικού εξοστρακισμού.

Τα χαρακτηριστικά αυτά ουσιαστικά αποκλείουν, απαγορεύουν τη δυνατότητα ανεξάρτητης και αυτόνομης επιβίωσης. Το πρόβλημα δεν εκδηλώνεται με τον ίδιο τρόπο στις διάφορες περιπτώσεις αναπηρίας (π.χ. σοβαρά κινητικά προβλήματα ή νοητική ανεπάρκεια) ούτε με την ίδια ένταση. Αυτό, όμως, που έχει κατ’ αρχάς σημασία είναι η διαπίστωση της απουσίας αυτής της δυνατότητας.

Χρησιμοποιώντας τον νηφάλιο λόγο της νομικής επιστήμης, δίχως συναισθηματικές φορτίσεις, αναφερόμαστε ουσιαστικά στην απουσία της «δυνατότητας του αυτοκαθορισμού και της αυτοδιάθεσης»[1] που είναι το βασικό περιεχόμενο του –κατά το σύνταγμα- «πρωταρχικού και θεμελιωδέστερου ατομικού δικαιώματος, της προσωπικής ελευθερίας». «Εάν στην κοινωνική συμβίωση των ανθρώπων ελευθερία γενικά θεωρείται το να μη υπόκειται κάποιος στη θέληση του άλλου», τότε ο ανάπηρος που ζει δια βίου σε συνθήκες εξάρτησης δεν έχει τα (συνταγματικά) χαρακτηριστικά του ελεύθερου ανθρώπου.

Είναι, άραγε, αυτό το πιο σημαντικό δικαίωμα, για όσους το στερούνται; Είναι προϋπόθεση για μια ομαλή κοινωνική συμβίωση μέσα στις ανθρώπινες σχέσεις; Είναι προϋπόθεση για ισότιμη συμμετοχή στις κοινωνικές δραστηριότητες; Ή μήπως η στέρηση της δυνατότητας για ανεξάρτητη διαβίωση είναι φυσική συνέπεια της ανεπάρκειας που χαρακτηρίζει τον ανάπηρο; Σήμερα, όμως, διαθέτουμε πολλά στοιχεία που μας υποχρεώνουν να επανεξετάσουμε τις αυτονόητες πεποιθήσεις μας. Πόσο ευθύνεται η ανεπάρκεια για την αδυναμία ανεξάρτητης διαβίωσης και πόσο η κοινωνική της αντιμετώπιση; Σε ποιο βαθμό η στάση, η συμπεριφορά, η ματιά όλων μας –εργαζομένων, γονιών, κοινωνικού περίγυρου, πολιτείας, φορέων- μεγιστοποιεί τις συνέπειες της ανεπάρκειας, καθηλώνει τον ανάπηρο στην εξάρτηση, στην ανικανότητα, στην απόρριψη, στο περιθώριο των ανθρώπινων σχέσεων; Σε ποιο βαθμό όλοι μας –ανεξάρτητα προθέσεων- συμβάλλουμε στη στέρηση του δικαιώματος της προσωπικής ελευθερίας από αυτούς τους συμπολίτες μας;

Είναι γι’ αυτά τα ερωτήματα που θέτουμε την ανεξάρτητη διαβίωση ως πρώτο θέμα για συζήτηση. Τα περισσότερα κείμενα αυτού του τεύχους –όπως και του προηγούμενου αλλά και των επόμενων- πραγματεύονται πτυχές αυτού του προβλήματος. Χρειάζεται να ερευνήσουμε σε βάθος, να συζητήσουμε σοβαρά, νηφάλια μα αυστηρά. Κυρίως χρειάζεται ειλικρίνεια, αυτογνωσία, επίγνωση∙ όχι κραυγές και συνθήματα. Γιατί –μάλλον- είμαστε όλοι μέρος του προβλήματος. Και –σίγουρα- όλοι καλούμαστε να συμμετέχουμε στη λύση του.

Γιώργος Μπάρμπας


[1] Όλες οι αναφορές στο σύνταγμα και στην έννοια της προσωπικής ελευθερίας βασίζονται στον Αριστόβουλο Μάνεση («Συνταγματικά Δικαιώματα, α΄ ατομικές ελευθερίες», πανεπιστημιακές παραδόσεις, δ΄ έκδοση, σελ. 10 και 114-117, εκδοτικός οίκος Σάκκουλα, Θεσσαλονίκη, 1982)